Powstanie Polskiego Atlasu Etnograficznego

W 1945 roku formalnie powstaje Polski Atlas Etnograficzny. Głównym jego celem, według Józefa Gajka, było „stworzenie takiego zbioru źródeł, porządkującego przestrzennie określone systematycznie wartości, które będą podstawą do rekonstrukcji dawniejszych procesów historycznych, kształtujących etnograficzną strukturę Polski”. W realizacji projektu, z uwagi na skalę przedsięwzięcia, zakładano udział całego środowiska etnologicznego, w tym kilku ośrodków uniwersyteckich (Kraków, Łódź, Poznań, Toruń, Warszawa i Wrocław).

Pozyskane przez etnologów materiały oraz sposób ich dalszego opracowywania były jednak odmienne, stąd w 1953 roku powołano specjalną placówkę koordynującą prace atlasowe – Zakład Etnografii Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN we Wrocławiu (z czasem – Zakład PAE, w 1974 roku – Pracownia PAE). Ta ostatnia funkcjonuje do dnia dzisiejszego w Cieszynie.

W pierwszym etapie pracy ustalono całość PAE i metody jego opracowania. Uznano, iż badaniami powinna zostać objęta cała Polska, podstawę źródłową miały stanowić ankiety, literatura i materiały archiwalne, zaplanowano stałą sieć korespondentów mieszkających w miejscowościach wytypowanych do celów badawczych.

Prace atlasowe początkowo miały głównie charakter dokumentacyjny – dotyczyły w pierwszej kolejności kultury materialnej, w szczególności zjawisk podlegających największym przemianom (hodowla i rolnictwo, budownictwo, transport i komunikacja lądowa), następnie demonologii ludowej, wiedzy i wierzeń, obrzędowości rodzinnej oraz pomocy sąsiedzkiej.

Polski Atlas Etnograficzny w Cieszynie

Dzięki uprzejmości władz Instytutu Archeologii i Etnologii PAN i Uniwersytetu Śląskiego w 1998 roku materiały atlasowe w formie depozytu przekazano z Wrocławia do ówczesnej Filii Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie (obecnie Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji). Zawarta wtedy umowa przekazania dotyczyła kwestionariuszy wywiadów, ankiet, kwerend muzealnych i archiwalnych, fotografii oraz nieopublikowanych map, które były pierwotnie przeznaczone do zeszytów VII-IX i biblioteczki podręcznej. Dogodny dostęp do wielotysięcznego zbioru archiwaliów terenowych umożliwił grupie roboczej kierowanej przez dr hab. prof. UŚ Zygmunta Kłodnickiego kontynuację prac atlasowych, przerwanych niegdyś z powodów kadrowych i finansowych.

Pierwszym zadaniem Pracowni była finalizacja badań terenowych w północno-wschodniej Polsce (demonologia ludowa, wiedza i wierzenia ludowe oraz pomoc sąsiedzka); kolejnym – stopniowe opracowywanie zebranej przez lata dokumentacji terenowej.

Od 2002 roku wznowiono wydawanie kolejnych tomów „Komentarzy do Polskiego Atlasu Etnograficznego” (według odmiennej koncepcji wydawniczej), co trwa do dziś (ostatni tom serii opublikowano w 2013 roku). Seria tworzona jest przy współpracy z Polskim Towarzystwem Ludoznawczym, Instytutem Archeologii i Etnologii PAN oraz Uniwersytetem Wrocławskim.

Obecnie cieszyńska pracownia atlasowa rozpoczyna długofalowe prace dokumentacyjne związane z naukowym opracowywaniem zbiorów, ich cyfryzacją i udostępnianiem w Internecie - stało się to wreszcie możliwe dzięki finansowemu wsparciu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Uniwersytetu Śląskiego.

Działania przewidziane w ramach projektu przewidują zachowanie i popularyzację blisko:

-   12 000 pozytywów fotograficznych,
-   200 unikatowych ankiet z zielnikami,
-   800 map atlasowych.

Wiele z tych obiektów nigdy nie funkcjonowało w obiegu naukowym, a stan ich obecnego zachowania wymaga pilnych prac konserwatorskich i digitalizacyjnych.

Zaczynamy...

Ostatnio dodane obiekty

Fotografia PAE/F/37.27.I/1130.68.20/01 - Osowa (ok. Włodawy) - kosz

PAE_F_37.27.I_1130.68.20_01.jpg

fotografia przedstawia półkulisty kosz wiklinowy z pałąkiem (w trakcie wyplatania)Uwaga:Na odwrocie karty inwentarzowej widnieje data jej…

Fotografia PAE/F/37.27.I/1123.68.5/01 - Osowa (ok. Włodawy) - sanki

PAE_F_37.27.I_1123.68.5_01.jpg

fotografia przedstawia drewniane sanki do transportu małych ciężarów

Fotografia PAE/F/36.31.VIII/1129.68.5/01 - Wólka Łabuńska (ok. Zamościa) - transport nasobny

PAE_F_36.31.VIII_1129.68.5_01.jpg

fotografia przedstawia kobietę, która ukazuje transport nasobny za pomocą płachtyUwaga:Na odwrocie karty inwentarzowej widnieje data jej…

Fotografia PAE/F/36.31.VIII/1129.68.4/01 - Wólka Łabuńska (ok. Zamościa) - transport nasobny

PAE_F_36.31.VIII_1129.68.4_01.jpg

fotografia przedstawia kobietę, która ukazuje transport nasobny za pomocą płachty, obok idzie druga kobietaUwaga:Na odwrocie karty inwentarzowej…

Fotografia PAE/F/36.19.XII/534.63.4/01 - Nowoberezowo (ok. Hajnówki) - kosz

PAE_F_36.19.XII_534.63.4_01.jpg

fotografia przedstawia półkulisty kosz wiklinowy z pałąkiem i pokrywą przeznaczony na ziemniakiUwaga:Na odwrocie karty inwentarzowej widnieje…